Szaty Jezusa w J 19, 23–24. Wypełnienie Pisma czy midrasz chrystologiczny?
DOI:
https://doi.org/10.21906/rbl.3754Abstrakt
Motyw szat Jezusa jest obecny u wszystkich Ewangelistów (Mt 27, 35; Mk 15, 24; Łk 23, 34), ale najbardziej rozbudowany jest w Ewangelii według św. Jana (J 19, 23–24). Właśnie Czwarta Ewangelia zaznacza najwyraźniej związek, który istnieje między tym motywem a Ps 22, 19. Rozbudowana, dwuetapowa procedura i zróżnicowanie nazewnictwa mają odtwarzać tekst ze Starego Testamentu. Zarazem w tej właśnie Ewangelii nie ma obecnego w Mt 27, 46 i Mk 15, 34 cytatu z Ps 22, 2 oraz obecnego w Mt 27, 43 i por. Łk 23, 35 cytatu z Ps 22, 9. Porównanie terminologii Ps 22 (21), 19 w wersji hebrajskiej i greckiej jest pierwszym krokiem do stwierdzenia, na ile J 19, 23–24 czerpie z Ps 22 (21) bezpośrednio, a na ile za pośrednictwem LXX. Zagadnieniem głównym jednak jest charakter użycia Ps 22 (21), 19 w J 19, 23–24. Jest to kwestia decydująca o sposobie odczytania słowa ὁ χιτών, które często jest interpretowane ponaddosłownie. Czy owa ponaddosłowność jest wpisana w sam tekst, czy też jest efektem teologicznej hermeneutyki biblijnej? Jak wykorzystanie tekstu z Ps 22, 19 w J 19, 23–24 zmienia horyzont interpretacyjny? Jak hermeneutyka wpływa na tłumaczenie J 19, 23–24? Oto pytania, na które chce odpowiedzieć ten artykuł.
Bibliografia
Adelman, R. (2013). Midrasch. W D. Diner (red.), Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur (s. 166–171). Metzler’sche Vertlagsbuchhandlung – Carl Ernst Poeschel Verlag.
Anderson, P. N. (2006). Gradation of symbolization in the Johannine Passion narrative: Control measures for theologizing speculation Gone Awry. W J. Frey, J. G. van der Watt & R. Zimmermann (red.), Imagery in the Gospel of John. Terms, forms, themes and theology of Johannine figurative language (Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament, 200; s. 157–194). Mohr Siebeck.
Alonso Schökel, L., & Carniti, C. (1992). I Salmi (t. 1). Borla.
Attridge, H. W. (2013). How priestly is the „High Priestly prayer” of John 17? Catholic Biblical Quarterly, 75(1), 1–14.
Augustyn z Hippony (1977). Homilie na Ewangelię i Pierwszy List św. Jana (Pisma Starożytnych Pisarzy, 15). Akademia Teologii Katolickiej.
Beasley-Murray, G. R. (1999). John (wyd. 2; Word Biblical Commentary, 36). Thomas Nelson.
Berković, D. (2016). Jesus and the Psalms. KAIROS – Evangelical Journal of Theology, 10(1), 41–62.
Bond, H. K. (2008). Ponzio Pilato. Storia e interpretazione (Studi Biblici, 158). Paideia Editrice.
Borowski, W. (1983). Psalmy. Komentarz biblijno-ascetyczny. Wydawnictwo oo. Karmelitów.
Bösen, W. (2002). Ostatni dzień Jezusa z Nazaretu. Zakład im. Ossolińskich – Wydawnictwo.
Brown, F. (1979). Hebrew and English lexicon. Hedricson Publishers.
Brown, R. E. (1979). Giovanni. Commento al Vangelo spirituale. Citadella Editrice.
Brown, R. E. (1994). The death of Messiah. From Gethsemane to the grave. A commentary on the Passion narratives in the four Gospels (t. 1–2). Doubleday.
Brown, S. (2010). Gift upon gift. Covenant through Word in the Gospel of John (Princeton Theological Monograph Series, 144). Pickwick Publications.
Bultmann, R. (1941). Das Evangelium des Johannes (Kritisch-exegetischer Kommentar über das Neue Testament, 2). Vandenhoeck & Ruprecht.
Culpepper, R. A. (1997). The theology of the Johannine Passion narrative: John 19:16b–30. Neotestamentica, 30(1), 21–37.
Cyprian z Kartaginy (1937). O jedności Kościoła katolickiego. W Pisma. Traktaty (t. 1; Pisma Ojców Kościoła, 19; s. 157–193). Księgarnia św. Wojciecha.
Gansiniec, Z. (1978). Odzież. W K. Majewski (red.), Kultura materialna starożytnej Grecji. Zarys (t. 3; s. 9–75). Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Gieschen, C. A. (2008). The death of Jesus in the Gospel of John: Atonement for sin? Concordia Theological Quarterly, 72(3), 243–261.
Gnilka, J. (1979). Das Evangelium nach Markus. Mk 8, 27–16, 20 (t. 2). Benzinger.
Goguel, M. (1932). La vie de Jésus: Jésus et les origines du Christianisme. Payot.
Helyer, L. R. (2002). Exploring Jewish literature of the Second Temple period. A guide for New Testament students. IVP Academic.
Jacques, X. (1969). Index des mots apparentés dans le Nouveau Testament. Biblical Institute Press.
Jędrzejewski, S. (2012). Psalm 22 w ewangelicznej interpretacji pasyjnej. Ruch Biblijny i Liturgiczny, 65(3), 197–210. https://doi.org/10.21906/rbl.93
Józef Flawiusz (1979). Dawne dzieje Izraela (red. E. Dąbrowski). Księgarnia św. Wojciecha.
Justyn Męczennik (2012). Dialog z Żydem Tryfonem. W L. Misiarczyk (red.), 1 i 2 Apologia. Dialog z Żydem Tryfonem (s. 119–327). Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Kadushin, M. (2020). Conceptual commentary on the midrash Leviticus Rabbah. Value concept in Jewish thought. Scholar Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvzpv5wm
Kanagaraj, J. J. (1996). Jesus the King, Merkabah mysticism and the Gospel of John. Tyndale Bulletin, 47(2), 349–366. https://doi.org/10.53751/001c.30362
Keener, C. S. (1999). A Commentary on the Gospel of Matthew. William B. Eerdmans Publishing Company.
Klinkowski, J. (2012). Analiza dramatyczna Ewangelii św. Jana. TUM Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej.
Koehler, L., Baumgartner, W., & Stamm, J. J. (2008). Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu (t. 1–2). Oficyna Wydawnicza „Vocatio”.
Kumaniecki, K., Michałowski, K., & Winniczuk, L. (red.). (1958). Mała Encyklopedia Kultury Świata Antycznego. A–Ł (t. 1). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Lemański, J. (2009). Księga Wyjścia (Nowy Komentarz Biblijny Stary Testament, 2). Edycja Świętego Pawła.
Liddell, H. G., & Scott, R. (1996). A Greek-English lexicon. Clarendon Press.
Linke, W. (2008). Chrystologiczny sens J 2, 1–11. W W. Cisło & Z. Kubacki (red.), Sens ludzkiej przygody. Księga pamiątkowa dedykowana Ojcu Profesorowi Józefowi Kuliszowi SJ w 65. rocznicę urodzin (s. 297–311). Wydawnictwo RHETOS.
Łach, S. (1990). Księga Psalmów. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz – ekskursy (Pismo Święte Starego Testamentu, 7; cz. 2). Pallotinum.
Mandel, P. (2011). Midrash (מִדְרָשׁ) and midrashic literature. W A. Berlin (red.), The Oxford dictionary of the Jewish religion (s. 493–494). Oxford University Press.
Mała Encyklopedia Kultury Antycznej. A–Z (1973). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Mannati, M. (1966). Les Psaumes (t. 1). Desclée de Brouver.
Mędala, S. (1993). Chrystologia Ewangelii św. Jana. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy.
Mędala, S. (2010). Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 13–21 (Nowy Komentarz Biblijny Nowy Testament 4; cz. 2). Edycja Świętego Pawła.
Morris, L. (1995). The Gospel according John. Eerdmans.
Newsome, J. D. (1992). Greeks, Romans, Jews. Currents of culture and belief in the New Testament. Trinity Press International.
Orygenes, Hieronim (2004). Homilie o Księdze Psalmów (Źródła Myśli Teologicznej, 32). Wydawnictwo WAM.
Paciorek, A. (2000). Ewangelia umiłowanego ucznia. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Pemberton, E. G. (2006). The seamless garment: A note on John 19:23–24. Australian Biblical Review, 54, 50–55.
Park, S. (2009). The Galilean Jesus: Creating a borderland at the foot of the cross (Jn 19:23–24). Theological Studies, 70(2), 419–436. https://doi.org/10.1177/004056390907000210
Pfitzner, V. C. (1977). The coronation of the King – The Passion in the Gospel of John. Currents in Theology and Mission, 4, 10–21.
Popowski, R. (red.). (2013). Septuaginta czyli Biblia Starego Testamentu wraz z księgami deutronomicznymi i apokryfami. Oficyna Wydawnicza „Vocatio”.
Potterie, I. de la (1979). La tunique sans couture, symbole du Christ grand prêtre? Biblica, 60, 255–269.
Potterie, I. de la (1984). La tunique non divisée de Jésus, symbole de l’unité messianique. W W. C. Weinrich (red.), The New Testament age: Essays in honor of Bo Reicke (s. 127–138). Mercer University Press.
Potterie, I. de la (2006). Męka Jezusa Chrystusa według Ewangelii Jana. Wydawnictwo WAM.
Rachet, G. (2007). Chiton. W J.‐C. Fredouille, G. Rachet (red.), Cywilizacje śródziemnomorskie. Leksykon. Wydawnictwo Książnica.
Rambiert-Kwaśniewska, A. (2022). Tekstylia w Nowym Testamencie. Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu.
Rambiert-Kwaśniewska, A. (2023). Terminologia tekstylna w Biblii Hebrajskiej i Septuagincie. Szaty, dodatki i tekstylia użytkowe. Wydawnictwo Chronicon.
Ravasi, G. (1991). Il Libro dei Salmi. Commento e attualizzazione (1–50) (wyd. 5; t. 1). Edizioni Dehoniane.
Rebell, W. (1993). χιτών ῶνος ὁ, chitôn. W H. R. Balz & G. Schneider (red.), Exegetical dictionary of the New Testament (t. 3; s. 468). William B. Eerdmans Publishing Company.
Reventlow, H. graf (2010). Aggeo, Zaccaria e Malachia (Antico Testamento, 25.2). Paideia Editrice.
Rosé, G. (1996). Il grido di Gesù in croce. Una panoramica esegetica e teologica (wyd. 2). Città Nuova Editrice.
Rosłon, J. W. (1985). Zameru maskil. Filologiczny komentarz do Księgi Psalmów (t. 1). Akademia Teologii Katolickiej.
Sandy, D. B. (1991). John the Baptist’s „Lamb of God” Affirmation in its canonical and apocalyptical milieu. Journal of the Evangelical Theological Society, 34(4), 447–460.
Scheifler, J. R. (1965). El Salmo 22 y la crucifixion del Señor. Estudios Biblicos, 24, 5–83.
Schnackenburg, R. (1976). Das Johannesevangelium. T. 3, Kommentar zu kap. 13–21. Herders Theologischer Kommentar zum Neuen Testament 4. Herder.
Senior, D. (1993). La Passione di Gesù nel Vangelo di Giovanni. Editrice Àncora.
Silva, M. (red.). (2014). New international dictionary of New Testament theology and exegesis. Zondervan.
Strus, A. (1988). Śpiewajcie nam pieśni Syjonu... (Księga Psalmów). W J. Frankowski (red.), Pieśni Izraela. Pieśń nad Pieśniami, Psalmy, Lamentacje (Wprowadzenie w Myśl i Wezwanie Ksiąg Biblijnych, 7; s. 11–111). Akademia Teologii Katolickiej.
Szczepanowicz, B. (2011). Moda w Biblii. Odzież, obuwie, nakrycia głowy, fryzury oraz kosmetyki i ozdoby. Wydawnictwo Księży Sercanów DEHON.
Tronina, A. (red.). (1996). Psałterz Biblii Greckiej. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Tułodziecki, T. (2014). Tożsamość nowego Izraela w Księdze Zachariasza. Studium egzegetyczno-teologiczne Za 1–8 (Scripta Theologica Thoruniensia, 33). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Vaccari, A. (1940). Psalmus Christi patiens in cruce, de morte triumphantis, Ps 22. Verbum Dei, 20, 72–80, 97–104.
VanderKam, J. C. (2006). Wprowadzenie do wczesnego judaizmu. Wydawnictwo Cyklady.
Watt, J. van der (2016). The spatial dynamics of Jesus as king of Israel according to John. HTS Teologiese Studies, 72(4). https://doi.org/10.4102/hts.v72i4.3446
Winniczuk, L. (1968). Ubiory. W O. Jurewicz & L. Winniczuk, Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym (s. 100–128). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wintermute, O. S. (2009). Jubilees. W J. H. Charlesworth (red.), Old Testament Pseudoepigrapha (t. 2; s. 34–142). Hendrickson Publishers.
Witczyk, H. (2012). Kościół Syna Bożego. Studium eklezjologii czwartej Ewangelii (Biblioteka „Verbum Vitae”, 3). Instytut Teologii Biblijnej „Verbum”.
Wujek, J. (1898). Biblia łacińsko-polska, czyli Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu podług tekstu łacińskiego Wulgaty i przekładu polskiego x. Jakóba Wujka T.J. z komentarzem Menochiusza T.J. (wyd. 3; t. 4). Józef Zawadzki.
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Copyright (c) 2026 Waldemar Linke
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
