Między przekładem a adaptacją: arabska Apokryficzna Ewangelia Jana i etiopskie Ta’āmra Iyasus
DOI:
https://doi.org/10.21906/rbl.3793Słowa kluczowe:
adaptacja, Apokryficzna Ewangelia Jana, apokryfy etiopskie, arabska literatura chrześcijańska, chrześcijański Wschód, gə‘əz, przekład, recepcja, Ta’āmra IyasusAbstrakt
Artykuł analizuje relację między arabską Apokryficzną Ewangelią Jana a etiopskim Ta’āmra Iyasus, ujmując wersję etiopską jako przekład zasadniczej warstwy tekstu arabskiego i zarazem jako jego adaptację redakcyjną. Studium koncentruje się na mechanizmach segmentacji, rozszerzenia oraz reinterpretacji materiału w tradycji etiopskiej. Porównanie makrostruktury obu redakcji pokazuje, że Ta’āmra Iyasus nie jest biernym odbiciem arabskiego wzorca, lecz twórczą reinterpretacją, w której przekład staje się narzędziem inkulturacji i przekształcenia funkcji tekstu.
Bibliografia
Abraha, T., & Assefa, D. (2010). Apocryphal gospels in the Ethiopic tradition. W J. Frey & J. Schröter (red.), Jesus in apokryphen Evangelienüberlieferungen: Beiträge zu außerkanonischen Jesusüberlieferungen aus verschiedenen Sprach- und Kulturtraditionen (s. 611–653). Mohr Siebeck. https://doi.org/10.1628/978-3-16-151543-9
Arras, V., & van Rompay, L. (1975). Les manuscrits éthiopiens des « Miracles de Jésus » (comprenant l’Évangile apocryphe de Jean et l’Évangile de l’Enfance selon Thomas l’Israélite). Analecta Bollandiana, 93(1–2), 133–146. https://doi.org/10.1484/J.ABOL.4.01295
Bockmuehl, M. (2017). Ancient apocryphal gospels. Westminster John Knox Press.
Burke, T. (2013). Secret scriptures revealed: A new introduction to the Christian apocrypha. Eerdmans.
Euzebiusz z Cezarei. (2013). Historia kościelna (A. Caba, tłum.; H. Pietras, oprac.; Źródła Myśli Teologicznej, 70). Wydawnictwo WAM.
Gebreananaye, M. T. (2021). Gospel writing in transition: A look at the Ethiopic Ta-’ammǝrä ’Iyasus. W M. T. Gebreananaye, L. Williams & F. Watson (red.), Beyond canon: Early Christianity and the Ethiopic textual tradition (s. 131–144). T&T Clark. https://doi.org/10.5040/9780567695871.ch-009
Gerö, S. (1971). The Infancy Gospel of Thomas: A study of the textual and literary problems. Novum Testamentum, 13(1), 46–80. https://doi.org/10.2307/1560167
Gerö, S. (1988). The Ta’amra ’Iyasus: A study of textual and source-critical problems. W T. Beyene (red.), Proceedings of the eighth international conference of Ethiopian studies (t. 1, s. 165–170). Institute of Ethiopian Studies, Addis Ababa University.
Grébaut, S. (red. i tłum.). (1919–1924). Les miracles de Jésus: Texte éthiopien publié et traduit. Patrologia Orientalis (t. 12, z. 4; t. 14, z. 5; t. 17, z. 4). Firmin-Didot.
Haile, G. (1989). The legend of Abgar in Ethiopic tradition. Orientalia Christiana Periodica, 55(2), 375–410.
Löfgren, O. (1961). Ergänzendes zum apokryphen Johannesevangelium. Orientalia Suecana, 10, 137–144.
Moraldi, L. (red.). (1991). Vangelo arabo apocrifo dell’apostolo Giovanni da un manoscritto della Biblioteca Ambrosiana. Jaca Book.
Piovanelli, P. (2012). The adventures of the Apocrypha in Ethiopia. W A. Bausi (red.), Languages and cultures of Eastern Christianity: Ethiopian (s. 87–109). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315250854-6
Starowieyski, M. (red.). (2003). Apokryfy Nowego Testamentu: Ewangelie apokryficzne (t. 1). WAM.
van Esbroeck, M. (1975–1976). À propos de l’Évangile apocryphe arabe attribué à Saint Jean. Mélanges de l’Université Saint-Joseph, 49, 597–603.
van Rompay, L. (1980). De ethiopische versie van het Kindsheidsevangelie volgens Thomas de Israëliet. W A. Théodoridès, P. Naster & J. Ries (red.), L’enfant dans les civilisations orientales. Het kind in de oosterse beschavingen (s. 119–132). Peeters.
Vööbus, A. (1951). Ta’āmera ‘Iyasus: Zeuge eines älteren äthiopischen Evangelientypus. Orientalia Christiana Periodica, 17, 462–467.
Witakowski, W. (1995). The miracles of Jesus: An Ethiopian apocryphal Gospel. Apocrypha, 6, 279–298. https://doi.org/10.1484/J.APOCRA.2.301115
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Copyright (c) 2022 Adrian Mętel
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
